Sáng thứ Hai, nhân viên báo "web mình không vào được, email cũng không nhận được". Hosting vẫn còn hạn, website không bị hack. Nguyên nhân phổ biến nhất của tình huống này: tên miền hết hạn mà không ai để ý, vì email nhắc gia hạn gửi vào hộp thư của người làm web ba năm trước.
Bài này nói rõ chuyện gì xảy ra sau ngày hết hạn, bạn có bao nhiêu thời gian, và cách xử lý.
Vì sao tên miền hết hạn làm mất cả email?
Tên miền là "địa chỉ" mà trình duyệt và máy chủ email dùng để tìm tới website và hộp thư của bạn. Hết hạn, nhà đăng ký ngắt bản ghi DNS. Từ lúc đó:
- Website không mở được dù hosting vẫn chạy.
- Email theo tên miền không gửi, không nhận. Thư khách gửi bị trả về.
- Link trên Google, trên danh thiếp, trên Facebook đều dẫn tới trang lỗi hoặc trang "tên miền đang rao bán".
Thiệt hại thật sự không phải vài ngày mất web, mà là khách tưởng bạn đóng cửa.
Mốc thời gian với tên miền .vn
Tên miền `.vn` do VNNIC quản lý, quy trình khá rõ ràng:
| Mốc | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| Trước hết hạn 30 ngày | Nhà đăng ký gửi email nhắc (vào email đăng ký, không chắc là email của bạn) |
| Ngày hết hạn | Tên miền tạm ngừng, website và email ngừng hoạt động |
| 1–35 ngày sau | Còn gia hạn được với phí gia hạn bình thường, không phí phạt. Khôi phục trong vài giờ sau khi thanh toán |
| Sau 35 ngày | Tên miền bị thu hồi, chuyển sang trạng thái tự do |
| Sau thu hồi | Ai cũng có thể đăng ký. Người săn tên miền thường lấy ngay trong ngày để bán lại |
Con số 35 ngày là theo quy định hiện hành; hãy coi 30 ngày là hạn an toàn để hành động.
Mốc thời gian với tên miền .com, .net
Tên miền quốc tế theo quy trình của ICANN:
| Mốc | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| Ngày hết hạn | Nhiều nhà đăng ký ngừng DNS ngay, một số cho chạy thêm vài ngày |
| 0–30 ngày | Gia hạn được với phí bình thường (tuỳ nhà đăng ký, có nơi tính thêm phí muộn) |
| 30–60 ngày | Thời gian chuộc (redemption): vẫn lấy lại được nhưng phí chuộc thường 1,5–3 triệu đồng cộng phí gia hạn |
| 60–65 ngày | Chờ xoá, không thao tác được |
| Sau đó | Tên miền tự do, ai đăng ký cũng được |
Nếu tên miền vừa hết hạn hôm nay: làm gì
- Xác định nhà đăng ký: tra whois (whois.vn với `.vn`, hoặc bất kỳ công cụ whois nào với `.com`). Kết quả có tên nhà đăng ký và ngày hết hạn.
- Tìm tài khoản quản lý: hỏi người làm web cũ, tìm trong email công ty với từ khoá tên nhà đăng ký. Không tìm được thì gọi thẳng nhà đăng ký với giấy đăng ký kinh doanh để xác minh (xem bài lấy lại quyền hosting và tên miền).
- Thanh toán gia hạn, chọn nhiều năm nếu được (2–5 năm) để không lặp lại sớm.
- Chờ DNS hoạt động lại: thường 1–4 giờ, có khi tới 24 giờ.
- Kiểm tra lại website và gửi thử một email.
Khi tên miền đã bị người khác lấy
Đây là tình huống xấu nhất. Các lựa chọn:
- Liên hệ người đang giữ để mua lại. Với tên miền của doanh nghiệp nhỏ, giá thường vài triệu đến vài chục triệu, tuỳ họ thấy bạn cần đến đâu. Đừng để lộ mức độ cần.
- Khiếu nại nếu tên miền trùng nhãn hiệu đã đăng ký của bạn. Với `.vn` có thể qua VNNIC hoặc toà; với `.com` qua thủ tục UDRP. Tốn thời gian và chi phí, chỉ đáng khi tên miền thật sự quan trọng.
- Đăng ký tên miền mới và thông báo khách. Đau nhưng dứt điểm.
Để chuyện này không xảy ra lần nữa
- Email quản lý tên miền phải là email của công ty bạn, tốt hơn là một email chung (ví dụ `admin@` hoặc `it@`) mà nhiều người đọc được, không phải email cá nhân của một nhân viên.
- Bật tự động gia hạn và giữ thẻ thanh toán còn hiệu lực trong tài khoản. Nếu nhà đăng ký Việt Nam không hỗ trợ tự động, đăng ký 3–5 năm một lần.
- Ghi ngày hết hạn vào lịch công ty với nhắc trước 60 và 30 ngày. Đừng dựa vào email của nhà đăng ký.
- Một file ghi rõ tên miền ở đâu, hosting ở đâu, hết hạn khi nào, ai giữ tài khoản. Cập nhật mỗi khi đổi.
- Nếu dùng gói quản trị hoặc bảo trì website của chúng tôi, việc nhắc gia hạn tên miền và SSL trước 30 ngày nằm sẵn trong mọi gói, và tài khoản luôn đứng tên bạn.
Không chắc tên miền của mình còn bao lâu? Tra whois mất một phút. Muốn kiểm tra luôn cả SSL, tốc độ và bảo mật của website, gửi link ở đây, báo cáo về trong 1 ngày làm việc.
